بررسی و تحلیل واج – واژی متن پازند ارداویراف نامه

مهرو آقاعباسی و دکتر معصومه باقری حسن کیاده

دانشگاه شهید باهنر کرمان، ایران

بررسی دگرگونی‌های صورت پذیرفته در زبان فارسی با استناد بر متون کهن در وضع قوانین مربوط به زبان امری ضروری است. متن پازند ارداویراف­نامه ازجمله متون کهنی است که بررسی آن در زمینة مطالعات زبانی کمک بسیار خواهدکرد. این متن دارای ویژگی­های زبانی خاص و واژه­هایی متفاوت با زبان پهلوی است که تاکنون مورد بررسی قرار نگرفته، ازاین‌روی در این پژوهش بنیادی که به شیوة کتابخانه­ای انجام شده، کوشش گردیده که نخست تعریف و توضیحاتی جامع پیرامون پازندنویسی و تحریر پازند ارداویراف­نامه ارائه گردد، سپس واج­ها، واژه­ها و تحوّلات صورت پذیرفته در آن­ها نسبت به معادلشان در زبان پهلوی در سه بخش، تحت عنوان تغییرات زبان در گذر زمان، گویش پازندنویس و کهن_­­گرایی مورد بررسی قرار گیرد. در پایان پژوهش، این نتایج حاصل شد: بسیاری از فرایند­های آوایی صورت گرفته در این متن نمایانگر تغییرات زبان در گذر زمان از کتابت متن پهلوی تا پازند هستند و نشان می­دهند برخی از تحوّلات آوایی­ که همچنان رخ می­دهند، به‌طور کامل در قرن نهم تحت­ﺗﺄثیر زبان فارسی دری صورت گرفته بودند، امّا برخی دیگر که نشانی از آن­ها در فارسی معیار نیست در اثر گویش کاتب ایجاد شده­اند. تمایل کاتب به کهن­گرایی نیز، سبب حفظ و جلوگیری از نابودی کامل زبانی کهن شده است. بررسی این ویژگی­ها و تحلیل شباهت­ها و تفاوت­های واج _ واژی این متن و مقایسة آن­ها با زبان پهلوی کمک شایانی در شناسایی مسیر تحوّل واژه­ها و پی بردن به چگونگی تلفّظ کلمات در گذشته و گویش­های مختلف و تکمیل واژه­نامه­های موجود خواهد کرد.

چکیده بالا بخشی از مقاله ای است که در اولین کنفرانس بین المللی بررسی مسائل جاری زبان ها، زبان شناسی، ترجمه و ادبیات (WWW.TLLL.IR) ، 15-14 بهمن 1395،  اهواز، پذیرفته شده است.