تاملی در زوال و بقای گویش ها در عصر گسترش ارتباطات (مطالعه موردی گویش همدان)

اعظم شموسی

دانشگاه الزهرا (س)، ایران

گویش همدانی گونه زبانی مورد استفاده مردم شهرستان همدان است. در جهان امروز با توسعه سوادآموزی و فن آوری های ارتباطی، کاربرد گویش ها و لهجه های محلی کاهش یافته و کم کم زبان های رسمی و ملی بر گویش ها و لهجه ها غلبه کرده و جوامع زبانی با زوال یا مرگ گویش ها و لهجه ها مواجه میشوند. امروزه با پیشرفت ارتباطات و نیز گسترش سوادآموزی، کاهش کاربرد زبانها، گویش ها و لهجه های محلی امری گریزناپذیر است که برنامه ریزان زبان را برای شناسایی و حفظ گونههای زبانی در معرض خطر مصمم تر می سازد. این پژوهش تلاشی برای یافتن پاسخ برای پرسشهای زیر است: گسترش گونه زبانی معیار و ملی از طریق رسانه های مختلف چه تاثیری بر به کارگیری فارسی همدانی دارد؟ گونه زبانی همدان در طیف زوال و بقای گونه های زبانی در کجا واقع شده است؟ برای انجام این پژوهش پرسشنامه ای شامل حدود سی پرسش بسته و باز در 9 گروه سنی مختلف، دو گروه جنسیتی مرد و زن و سه گروه تحصیلی در میان گویشوران همدانی توزیع شد. این مطالعه نشان می دهد که گویش همدانی در میانه طیف زوال و بقای گویشها قرار دارد.  به عبارت دیگر نه در معرض خطر نابودی است و نه به صورت قاطع گونه زبانی پرکاربرد در تمام موقعیت های خانوادگی و اجتماعی است. لذا توجه به این گویش و اهتمام در حفظ آن از سوی برنامه ریزان زبانی می تواند از نزدیک شدن آن به محدوده خطر زوال و مرگ زبانی پیشگیری کند.

چکیده بالا بخشی از مقاله ای است که در اولین کنفرانس بین المللی بررسی مسائل جاری زبان ها، زبان شناسی، ترجمه و ادبیات (WWW.TLLL.IR) ، 15-14 بهمن 1395،  اهواز، پذیرفته شده است.