مرتضی طاهری اردلی و دکتر اریک آنونبی
دانشگاه شهرکرد، دانشگاه کارلتون و دانشگاه بامبرگ، ایران و کانادا
در راستای آغاز مرحله دوم از اطلس زبان‌های ایران (www.iranatlas.net)، استان چهارمحال و بختیاری به عنوان اولین استان در مرحله گردآوری داده‌های زبان‌شناختی در نظر گرفته شد. به منظور رسیدن به این هدف، از سه پرسشنامه تنظیم شده استفاده شده است (https://carleton.ca/iran/questionnaires)؛ پرسشنامه نخست، حاوی اطلاعات جامعه‌شناختی، واژگانی و واج‌شناختی؛ پرسشنامه دوم حاوی اطلاعات صرفی ـ نحوی و پرسشنامة سوم دربردارنده نظام شمارش است. درکنار پرسشنامه سعی شد نمونه فایل صوتی از هر یک از گونه‌‌ها نیز ضبط شود. در ابتدا، بعد از بررسی پراکندگی زبانی در کلیه آبادی‌‌های استان، بختیاری، فارسی، چهارمحالی شهری، چهارمحالی ولایتی و ترکی به عنوان گونه‌های زبانی رایج در نظرگرفته شد. سپس، با هدف پوشش بیشترین تنوع زبانی، در ابتدا نقاط مهم زبانی را در سطح استان انتخاب کرده و سپس به انتخاب روستاهای کوچک‌تر و به لحاظ زبانی متمایزتر پرداختیم. همچنین به منظور بررسی تاثیر برخورد زبانی، سعی شد از نقاطی که در استان دو یا چندزبانه هستند نیز داده جمع‌آوری شود. در مجموع 28 نقطه در سطح استان برای کار میدانی در نظر گرفته شد که تاکنون به 21 مورد از این نقاط به اتمام رسیده است. از مشاهدات بارز زبان‌شناختی استان می‌توان به برخورد زبانی و نیز تاثیر خاص زبان فارسی بر ترکی، بختیاری و چهارمحالی اشاره کرد. برای نمونه، گونة ترکی شهر بلداجی در جوار فارسی و بختیاری، نظام واکه‌ای ساده‌تر و به شش واکه تقلیل پیدا کرده است. از طرف دیگر، روستای صعب‌العبور سرآقاسید، به لحاظ زبانی از متمایزترین مناطق بختیاری‌زبان در استان است؛ این نقطه تنها روستای بختیاری است که در آن واکه گرد و پیشین [y] وجود دارد که تاکنون در دیگر گونه‌ای بختیاری استان مشاهده نشده است. از دیگر ویژگی‌های بارز در مناطق بختیاری نرم‌شدگی همخوان /d/ در جایگاه‌های بین‌واکه‌ای و پایانی است. این مشخصه تا برخی از مناطق چهارمحالی‌نشین نیز امتداد یافته است.
چکیده بالا بخشی از مقاله ای است که در اولین کنفرانس بین المللی بررسی مسائل جاری زبان ها، زبان شناسی، ترجمه و ادبیات (WWW.TLLL.IR) ، 15-14 بهمن 1395، اهواز، پذیرفته شده است.
