فاطمه شیبانی فرد، دانشجوی دکترای فرهنگ و زبان های باستانی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران
دکتر اگنس کرن، استاد پژوهشگاه CNRS پاریس، فرانسه
چکیده
گونۀ «براهوییِ رودبار جنوب»، زبان طایفهی براهویی است که در روستای «تممیری» از توابع شهرستان رودبار جنوب زندگی می کنند و بخشی از آنها در شهرستان فاریاب استان کرمان ساکن شدهاند. این گونۀ غیر ایرانی، یکی از گونه های زبان براهویی است که خود متعلق به خانوادهی زبانهای دراویدی است. براهوییهای این مناطق به سبب سالها همسایگی و همجواری با بومیان رودباری و بلوچ، تحت تاثیر زبانهای ایرانی رایج در این مناطق قرار گرفتهاند. گویش لاشاری، یکی از گویشهای غربی و اصلی زبان بلوچی است که در شهرستان نیکشهر در استان سیستان و بلوچستان رایج است. جنوب استان کرمان با بلوچستان هم مرز است، اما انتخاب این دو گونه برای تطبیق در این مقاله ، صرفاً به دلیل مجاورت، و با فرض تأثیر متقابل بر یکدیگر که نتیجه این مجاورت است، انجام نشده است. انتخاب این دو گونه زبانی به دلیل ارتباط قوم براهویی با قوم بلوچ هم بوده است. موضوع این مقاله، بررسی و کشف شباهتها و تفاوتهای واجی موجود بین این دو گونه است و هدف از انجام آن، یافتن اشتراکات و تفاوتهای واجی دو گونه مورد تحقیق، و بررسی تأثیرات متقابل آوایی این دو گویش بر روی یکدیگر است. دادههای مربوط به گونهی براهویی، به شیوهی میدانی و از طریق مصاحبه با گویشوران مرد و زن، از سطوح مختلف سنی و تحصیلی گردآوری شده است، و دادههای مربوط به گویش لاشاری، به شیوه ی کتابخانهای، از پژوهشهای مربوط به این گونهی زبانی گردآوردی شده است. با تحلیل این دادهها، شباهتها و تفاوتهای واجی دو گویش ارائه گردیده است.
واژههای کلیدی: زبان براهویی، گویش براهویی رودبار جنوب، زبان بلوچی، گویش لاشاری ، واج شناسی
(جهت دانلود فایل اصل مقاله به فرمت پی دی اف، کلیک نمایید)
1- مقدمه
استان کرمان و سیستان بلوچستان در همسایگی یکدیگر و در جنوبشرقی ایران واقع شده اند. استان کرمان، به دو منطقۀ شمالی و جنوبی تقسیم میشود. بخش عمدۀ جنوب کرمان، موسوم به رودبارزمین است که شهرستان رودبار جنوب نیز در این قسمت وجود دارد، از جمله ویژگیهای بارز این منطقه، رواج گویشهای محلّی با گونههای متعدّد از جمله رودباری، مُحمدی، کرته و براهویی میباشد. براهویی، زبانی غیرایرانی است که در اثر مجاورت و همزیستی نزدیک به دو قرن با اهالی بومی منطقه، تحت تآثیر گویش محلی قرار گرفته و گونهای جدید از زبان براهویی را تحت عنوان گویش براهوییِ رودبار جنوب به وجود آورده است.
استان سیستان و بلوچستان نیز به دو منطقه شمالی و جنوبی تقسیم میشود، سیستان قسمت شمالی این استان را تشکیل میدهد و بلوچستان، قسمت جنوبی این استان را در برمیگیرد. . شهرستان نیکشهر در بلوچستان قرار دارد. از جمله مهمترین گویشهای رایج در این منطقه، گویش لاشاری می باشد.
1-1-1 رودبار زمین
رودبارزمین منطقهای است در جنوب کرمان که هفت شهرستان رودبار جنوب، جیرفت، کهنوج، فاریاب، عنبرآباد، قلعه گنج و منوجان را در برمیگیرد. لفظ رودبار با شکل ruebâr در این گویش، به معنی «رود» است و منظور رود هلیل رود میباشد، و bâr به معنی ساحل است. گویش رودباری گویش اصلی منطقه رودبار جنوب است (مطلبی و شیبانی فرد، 1392: 4-2).
1-1-2 گویش رودباری
گویش رودباری در گروه گویشهای بَشکَردی (= بَشاگَردی) قرار دارد، گرشویچ گویش رودباری را به همراه گویشهای بندری، مینابی، رودانی و هرمزی در زیرشاخۀ نخست قرار میدهد. (Sᴋᴊᴁʀᴠø, 1988: 846). این گویش، از جمله گویشهای جدید ایرانی غربی جنوبی است که گونههای مختلف آن در جنوب استان کرمان رواج دارند.
1-2 زبان براهویی
اکثریت مردم هندوستان به یکی از زبانهای هندی و اروپایی یا، به عبارت دقیقتر، به یکی از زبانهایی که از زبان سنسکریت منشعب شدهاند، گفتوگو میکنند. با این حال، در بخش جنوبی این کشور زبانهای متعددی رایج است که به یک خانوادۀ مربوط به دوران پیش از هند و اروپاییها، که هنوز در حال گسترش و شکوفایی است، وابستهاند. این خانوادۀ زبانی دراویدی (Dravidian) نام دارد و مهمترین اعضای آن عبارتاند از: تامیل (Tamil)، تلهگو Telegu)) و مالایالام Malayalam)) (آرلانتو، 1384: 63-62). اما خانوادۀ دراویدی، یک عضو جدامانده نیز دارد که تنها زبان دراویدی خارج از هند است. نام این زبان براهویی (Brāhūī, Brāhōī, Birahui)است. براهویی متعلق به شاخۀ شمالی از خانوادۀ زبانی دراویدی است. براهوییها عمدتاً در بلوچستان پاکستان زندگی میکنند.
1-3 گویش براهوییِ رودبار جنوب
بخشی از براهوییها حدوداً از قرن 14 میلادی از طریق مرز پاکستان و افغانستان به جنوب شرق ایران مهاجرت کردهاند. گروهی از آنها، 2 قرن پیش از سیستان و بلوچستان به جنوب استان کرمان مهاجرت کردهاند که امروزه اغلب آنها در روستای تممیری (Tom-Meyri) ساکناند. روستای تممیری ، از روستاهای واقع شده در بخش مرکزی شهرستان رودبارِ جنوب است. براهویی زبانها از حدود دو قرن قبل در این منطقه ساکن شدهاند و تمام آنها شیعه هستند. براساس آخرین آمار، تعداد آنها 750 نفر و 150 خانوار است و شغل اصلی آنها کشاورزی و دامداری است.
1-4 زبان بلوچی
زبان بلوچی از جمله زبانهای ایرانی نو شمالغربی میباشد و زبان طوایف قوم بلوچ است که اکثر آنان در در استان سیستان در جنوبغربی پاکستان و در استان سیستان و بلوچستان در جنوبشرقی ایران زندگی میکنند، اما شمار قابل توجهی از آنها، در مناطقی خارج از این نواحی به سر میبرند. (اشمیت، 1383: 577) در ایران، گروهی از آنها در مناطق خراستان و گلستان هستند. در ابتدا محل اصلی سکونت آنها، در مناطق شمالغرب ایران بوده است اما تحت فشار حملههای اعراب و ترک ها به ایران، به سمت جنوبشرق مهاجرت کردهاند.
گویشهای زبان بلوچی را در دو تقسیم بندی قرار میدهند؛ بر اساس نظریه الفنبین، در زبان بلوچی، شش گویش اصلی وجود دارد که در تمام زمینههای مهم آواشناسی، صرف، نحو و واژگان با یکدیگر تفاوت دارند. این گویشها تقریباً از شمال به جنوب عبارتند از: 1- رَخشانی 2- سَراوانی 3- لاشاری 4- کِچی 5- گویشهای ساحلی 6- بلوچی تپۀ شرقی (اشمیت، 1383/ 2: 3-591) اما براساس نظریۀ جهانی و کرن آن را به دو گروه اصلی: بلوچی شرقی و غربی تقسیم میکنند (زبانهای ایرانی-بلوچی، جهانی و کرن، 2009: 673).
1-4-1 نیکشهر
شهرستان نیکشهر، یکی از شهرستانهای واقع شده در بخش بلوچستانِ استان سیستان و بلوچستان است. این شهرستان از شمال به شهرستان ایرانشهر و دلگان، از شرق به شهرستان قصرقند، از غرب به شهرستان فنوج و استان هرمزگان و از جنوب به شهرستان کنارک و چابهار محدود شده است. این شهرستان داری سه مرکز شهری به نام های نیکشهر، اسپکه و بنت و چهار بخش به نام های مرکزی، لاشار، بنت و آهوران می باشد از جمله گویش های رایج در این منطقه، گویش لاشاری است.
1-4-2 گویش لاشاری
بخش لاشار یکی از توابع شهرستان نیکشهر در استان سیستان و بلوچستان است که از قسمت شمال به بخش بمپور، از جنوب به شهرستان نیکشهر، از شرق به شهرستان سرباز و از غرب به بخش فنوج منتهی میشود. جمعیت این بخش براساس آخرین آمار سرشماری 4800 نفر میباشد (سایت سازمان آمار و اطلاعات استانداری استان سیستان و بلوچستان) و حرفه اصلی آنان کشاورزی و دامپروری است. گویش رایج در این بخش، لاشاری نام دارد .
گویش لاشاری از سرحدات غربی بلوچی زبانان به شمار میآید، به بیانی دیگر این گویش به همراه گویش های مکرانی، رخشانی، سراوانی و پنوجی، جزو گویشهای غربیِ زبان بلوچی به حساب میآیند.
گویشهای گروه غربی، در مناطق سرباز، قصر قند، نیکشهر، راسک، یاهو کلات، پیشین و نیز قسمتی از چابهار، سراوان، دشتیاری و مناطقی از ایرانشهر و از آنجا تا تربت پاکستان رواج دارد. در این گویش ها، واژه ها و نکات دستوری از جنبه های آوایی، معنا و ریشه، به زبان فارسی باستان نزدیک و از قدمت بیشتری برخوردار می باشند. با وجود تفاوت های واژگانی در سطح بیشتر و تفاوت های نحوی در سطح کمتر در گویش های غربی زبان بلوچی، درک متقابل کلامی و معنایی بین گویشوران این گروه وجود دارد. در این گروه می توان نشانه های زبان بلوچی اصیل (و احتمالا بلوچی باستان) را بهتر مشاهده کرد (محمود حایری (2)، 1380: 60).
1-5- بیان مسئله و روش تحقیق
واج شناسی، یکی از زیر شاخه های اصلیِ زبانشناسی است، که موضوع آن، بررسی نظام واجی یک زبان است. در این پژوهش سعی بر آن است که اشتراکات و تفاوتهای واجی بین دو گویش براهوییِ رودبار جنوب و گویش بلوچیِ لاشاری همراه با ذکر مثال بررسی گردد. دادههای مربوط به گونهی براهویی، به شیوهی میدانی و از طریق مصاحبه با گویشوران مرد و زن، از سطوح مختلف سنی و تحصیلی گردآوری شده است، و در روش تکمیلی، دادههای مربوط به گویش لاشاری، به شیوه ی کتابخانهای، از پژوهشهای مربوط به این گونه ی زبانی گردآوردی شده است
1-6- پیشینۀ تحقیق
مهمترین مطالعات انجام شده بر روی زبان براهویی در اروپا و آمریکا انجام شده است. حتی مطالعات دربارۀ گویش براهویی رایج در ایران نیز توسط زبانشناسان خارجی به ویژه زبانشناسان دانشگاه اوپسالای سوئد انجام گردیده است. اولین مطالعات جدی بر روی این زبان توسط دنیز بری (D.S. Bray) انجام شد که او را پدر زبان براهویی میخوانند. او در مطالعات خود به بررسی این قوم و ویژگیهای ساختاری زبان آنها پرداخته است.
جوزف الفنبین، زبانشناس آلمانیست که در کنار پژوهشهای انجام شده بر روی گویش بلوچی، تحقیقاتی در حوزۀ واجشناسی بر روی گویش براهویی رایج در سیستان و بلوچستان انجام داده است. بر روی گویش براهوییِ رودبار جنوب، تحقیق مستقلی انجام نشده است. بر روی زبان بلوچی در ایران، مطالعات فراوانی انجام شده است که بیشتر این مطالعات نیز توسط زبانشناسان اروپایی انجام گردیده، که از جمله فعالترین این محققین، دکتر اگنس کُرن و دکتر کارینا جهانی است. اما بر روی گویش لاشاری مطالعات اندکی انجام شده است. از جمله مهمترین این مطالعات، مقاله “توصیف دستگاه واجی زبان بلوچی-گویش لاشاری” نوشته پاکزاد یوسفیان، عضو هیئت علمی دانشگاه سیستان و بلوچستان میباشد، که برای قسمتی از دادههای مربوط به گویش لاشاری در این تحقیق، به آن استناد شده است.
2- بررسی شباهت ها و تفاوت های واجی
2-1 همخوانها
در این قسمت از پژوهش، ابتدا همخوانهای دو گویش در دو جدول جداگانه ارائه میگردند، سپس در ادامه، شباهتها و تفاوتهای موجود بین همخوانهای این دو گویش با ذکر مثال بررسی میشود.[1]
جدول شماره 1: همخوانهای گویش براهویی رودبارِ جنوب
| لبی | دندانی | لثوی-کامی | برگشتی | نرکامی | چاکنائی | |
| انسدادی | p
b |
t
d |
ṭ
ḍ |
k
g |
ʔ | |
| مرکب | č
ǰ |
|||||
| سایشی | f | γ
x |
h | |||
| صفیری | s
z |
š
ž |
||||
| خیشومی | m | n | ||||
| کناری/غلتان | l, K
|
|||||
| زنشی | r | ṛ | ||||
| چندزنشی | r | |||||
| نیممصوت | w | y |
جدول شماره 2: همخوانهای گویش لاشاری
| لبی | دندانی | لثوی-کامی | برگشتی | نرکامی | چاکنائی | |
| انسدادی | p
b |
t
d |
ṭ
ḍ |
k
g |
||
| مرکب | č
ǰ |
|||||
| سایشی | h | |||||
| صفیری | s
z |
š
ž |
||||
| خیشومی | m | n | ||||
| کناری/غلتان | l
|
|||||
| زنشی | r | ṛ | ||||
| نیممصوت | w | y |
2-1-1- شباهتها
در این قسمت به بررسی شباهت ها و تفاوت های همخوان ها در این دو گونه پرداخته می شود.
همخوانهای انسدادی بیواک
| همخوانها | براهویی رودبارِ جنوب | معنی | لاشاری | معنی |
| p | piyon | سفید | pâg | عمامه |
| t | tusuek | مجرد (دختر) | tâm | طعم |
| *[2]ṭ | goṭ | گردن، گلو | ṭal | شاخه |
| k | kal | سوراخ | kap | کف |
همخوانهای انسدادی واکدار
| همخوانها | براهویی رودبارِ جنوب | معنی | لاشاری | معنی |
| b | bâmos | بینی | bâg | باغ |
| d | diemuen | آفتابی | dap | دهان |
| ḍ | peḍ | شکم | ḍueḍ | مشک دوغ |
| g | guelue | گوساله | gaḍḍ | گدایی |
همخوانهای سایشی بیواک
| همخوانها | براهویی رودبارِ جنوب | معنی | لاشاری | معنی |
| s | suer | بره | sakk | سخت |
| š | šenze
|
شیهه اسب | šuem | شخم |
(جهت دانلود فایل اصل مقاله به فرمت پی دی اف، کلیک نمایید)
همخوانهای سایشی واکدار
| همخوانها | براهویی رودبارِ جنوب | معنی | لاشاری | معنی |
| z | zarr | پول | zakk | میوه نارس |
| *ž | požža | مو | žand | خسته |
| h | huelon | چاق | huer | همراه |
همخوان انسدادی-سایشی بیواک
| همخوانها | براهویی رودبارِ جنوب | معنی | لاشاری | معنی |
| č | čok | مرغ | čog | ابزاری شبیه چکش |
همخوان انسدادی-سایشی واکدار
| همخوانها | براهویی رودبارِ جنوب | معنی | لاشاری | معنی |
| ǰ | ǰon | بدن | ǰog | یوغ |
همخوانهای خیشومی
| همخوانها | براهویی رودبارِ جنوب | معنی | لاشاری | معنی |
| m | maser | دختر | mâh | ماه |
| n | nat | پا | nuek | نو |
همخوان کناری
| همخوانها | براهویی رودبارِ جنوب | معنی | لاشاری | معنی |
| l | lowar | باد گرم | lahm | ملایم |
همخوانهای زنشی
| همخوانها | براهویی رودبارِ جنوب | معنی | لاشاری | معنی |
| r | randân | نسل | ruek | روشن |
| *ṛ | kaṛeng | خاراندن | maṛa | بخشش |
نیممصوتها
| همخوانها | براهویی رودبارِ جنوب | معنی | لاشاری | معنی |
| w | wâr | بهبود | wâd | نمک |
| y | yeteng | دادن | yâh | ناله |
2-1-2- تفاوتها
در گویش براهوییِ رودبار جنوب، همخوانهایی وجود دارد که خاص این گویش است و آنها را در گویش لاشاری نداریم، این همخوانها از این قرارند:
همخوان سایشی و لبی واکدار
| همخوانها | براهویی رودبارِ جنوب | معنی |
| *f | xaf | گوش |
همخوان سایشی و نرم کامی بیواک
| همخوانها | براهویی رودبارِ جنوب | معنی |
| x | xan | چشم |
همخوان سایشی و نرم کامی واکدار
| همخوانها | براهویی رودبارِ جنوب | معنی |
| γ | Gakuk | سگ |
همخوان سایشی و کناری
| همخوانها | براهویی رودبارِ جنوب | معنی |
| * K | mieK | میش |
همخوان چندزنشی
| همخوانها | براهویی رودبارِ جنوب | معنی |
| r | mor | دور |
همخوان خ لبی شده
| همخوانها | براهویی رودبارِ جنوب | معنی |
| xw | xwâf- | بن مضارع فعل “چریدن” |
همخوان گ لبی شده
| همخوانها | براهویی رودبارِ جنوب | معنی |
| gw | gwâf- | بن مضارع فعل “بافتن” |
2-2- واکهها
واکههای این دو گونه یکسان میباشند و تفاوت واکهای بین این دو گونه وجود ندارد. در نتیجه، تنها با ذکر مثال، به بیان این واکهها در دو گویش پرداخته شده است.
جدول شماره 3: واکههای گویش براهوییِ رودبار جنوب و لاشاری
| u | i | Vowels | |||
| o | e | ||||
| a, â | |||||
| ue | ie | Diphthongs | |||
| ow | ey | V+G |
| واکهها | براهویی رودبارِ جنوب | معنی | لاشاری | معنی |
| a | kasar | جاده | gal | شادی |
| e | mer | دعوا | jehl | پایین |
| o | kor | گلّه | koll | نوعی علف |
| â | bâson | گرم | sâr | هوش |
| i | si | روغن | zi | دیروز |
| u | zu | تند | sur | عروسی |
| ie | die | روز | diem | صورت |
| ue | muer | نوعی علف | huen | خون |
| ey | zeyfe | زن | zeynab | زینب(نام خاص) |
| ow | mown | صورت | mâhowk | ماهک(نام خاص: ماه بی بی) |
3- بحث و نتیجه گیری
زبان براهویی، از زبان های شاخه شمالی خانواده دراویدی، از جمله زبانهای رایج در پاکستان است. گروهی از براهویی زبانها، از طریق مرزهای شرقی ایران، به سیستان و بلوچستان و سپس به رودبار جنوب و فاریاب در استان کرمان مهاجرت کردهاند. براهوییهای رودبار جنوب، طی سالیان طولانی همجواری با اهالی رودبارجنوب، زبانشان تحت تاًثیر این گویش و دیگر گویشهای ایرانی از جمله بلوچی قرار گرفته است. لاشار، یکی از بخشهای شهرستان نیکشهر در استان سیستان و بلوچستان است و گویش رایج در آن، گویش لاشاریست که از جمله گویشهایِ غربی زبانهای بلوچی است. در این پژوهش، شباهتها و تفاوتهای واجی بین این دو گویش بررسی گردید. از جمله مهمترین نتایج حاصل از بررسی این شباهتها و تفاوتهای واجی در این دو گویش، میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
1- در گویش براهویی رودبار جنوب، همخوان هایی وجود دارد که خاص این گویش است و در گویش لاشاری وجود ندارد، این همخوان ها از این قرارند: f، x، γ، ɬ، xw و gw.
2- وجود همخوانهای برگشتی، از جمله ویژگیهای واجی در زبانهای هندی است که این ویژگی از این زبانها وارد گویشهایِ زبان بلوچی، از جمله لاشاری شده است.
3- وجود دو همخوان لبی شده خ و گ در گویش براهویی رودبارجنوب، تحث تاًثیر گویش رودباری در آن حاصل شده است.
4- واکه های این دو گویش یکسان هستند.
5- وجود واکههای مرکب، از ویژگیهای زبانهای ایرانیست که وارد گویش براهویی رودبار جنوب شده است.
6- دو واکه مرکب، /ey/ و /ow/ از نظر آوایی واکه مرکب به حساب میآیند، اما از نظر واجشناسی مجموعههایی از یک واکه و یک همخوان هستند:
/ey/ : /e/ + /y/
/ow/ : /o/ + /w/
4- منابع
منابع فارسی:
1- آرلاتو، آنتونی (1384). درآمدی بر زبانشناسی تاریخی، ترجمۀ یحیی مدرّسی تهرانی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
2- اشمیت، رودیگر، (1383). راهنمای زبانهای ایرانی؛ زبانهای ایرانی نو، ترجمۀ آرمان بختیاری و…، ج دوم، تهران: ققنوس.
3- حایری، محمود (1)، (1380). توصیف ساختمان گروه اسمی در بلوچی، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تربیت مدرس، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، تهران.
4- ……………………….(2)، (1380). نگاهی به گویش بلوچی، کیهان فرهنگی، شماره 183، تهران.
5- صدیقینژاد، سپهر و خلیفهلو، سید فرید. (1396). معرفی پارهای از مختصات واجی منحصر به فرد گویش رودباری (کرمان)، کرمان، ادب و زبان، شماره 41: 2-1.
6- مطلّبی، محمّد، الف. (1385). بررسی گویش رودباری (کرمان). رسالۀ دکترای فرهنگ و زبانهای باستانی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
7- مطلّبی، محمّد، ب، (1385). فعل در گویش رودباری (کرمان). مجله مطالعات ایرانی. شماره 9: 212-191.
8- مطلّبی، محمّد، و شیبانیفرد، فاطمه، (1392). مواردی از واجشناسی تاریخی گویش رودباری کرمان. ادب و زبان. شماره 34: 329-311.
9- یوسفیان، پاکزاد، (1383) توصیف دستگاه واجی زبان بلوچی-گویش لاشاری، ششمین کنفرانس زبانشناسی، تهران.
منابع لاتین:
10- Andronow, Mikhail S. 1980. The Brahui Language, Moscow.
11- ————————–. 2001. A Grammar of the Brahui Language.
12- Bashir, Elena. 2003. Brahui-Notes, South Asian Language Resource Center Workshop on Languages of Afghanistan and neighboring areas.
13- Bray, D.S. 1909. The Brahui Language. Wol. 1: Introduction and Grammar, Calcutta.
14- Elfenbein, J. 1982. Notes on Balochi-Brahui Linguistic Commensality. TPS 77-98.
15- —————. 1986. Brahui, Encyclopædia Iranica, Columbia Uniwersity.
16- —————. 1987. A preplus of the “ Brahui problem. Indo-Iranic (fascicule 2). 33-215.
17- —————. 1999. Brahui phonology.In Alan Kaye (ed), Phonologies of Asia and Africa, 797-811
18- Korn, A. 2005. Towards A Historical Grammar of Balochi, Wiesbaden: Reichert.
19- Skjærvø, P. O. 1988. “Baškardi”. Encyclopedia Iranica, E. Yarshater (ed.) 3: 846-850.
20-Skjærvø, P. O. 1989. “Languages of Southeast Iran: Lārestānī, Komzārī, Baškardī”. Compendium Linguarum Iranicarum, R. Schmitt (ed.), Wiesbaden: Reichert, 363-369.
21-Windfuhr, L. and Arbor A. 1988. “Western Iranian Dialects”. Compendium Linguarum Iranicarum, R. Schmitt (ed.), Wiesbaden: Reichert, 294-295.
منابع اینترنتی:
22- Languages of the Word, Brahui. http://www. Ethnologue languages of the World.com
23- Bibliothèque universitaire des langues et civilisations, Bulac.fr
[1] دو همخوان gw و xw به سبب ویژگی لبی شدگیشان در جدول آورده نشدهاند.
[2] برای همخوانهایی که با علامت ستاره مشخص شدهاند، واژهای که با آن همخوان شروع شود، یافت نشد.
(جهت دانلود فایل اصل مقاله به فرمت پی دی اف، کلیک نمایید)
